Carcassonne – recenzja klasycznej gry planszowej. Czy nadal warto zagrać?

Mój egzemplarz widoczny na zdjęciach to starsze polskie wydanie MINDOK. Sama gra jest jednak znacznie starsza: Carcassonne autorstwa Klausa-Jürgena Wrede ukazało się w 2000 roku. Rok później zdobyło Spiel des Jahres oraz pierwsze miejsce w Deutscher Spielepreis. Nazwa nawiązuje do francuskiego Carcassonne i jego charakterystycznych średniowiecznych fortyfikacji.

Nie ma tu stałej planszy przygotowanej przed rozgrywką. Każdy gracz w swojej turze dobiera kafelek terenu i dokłada go do powstającego krajobrazu tak, aby drogi, miasta, pola i klasztory pasowały do sąsiednich kafelków. Następnie może umieścić jednego ze swoich pionków – popularnych meepli – na właśnie dołożonym elemencie, o ile dany obszar nie jest już zajęty przez innego pionka.

1. Dobierz jeden kafelek terenu.
2. Dołóż go tak, aby jego drogi, miasta i pola poprawnie łączyły się z wcześniej ułożonym krajobrazem.
3. Opcjonalnie postaw meepla na dołożonym właśnie elemencie, jeśli cały połączony obszar nie jest już zajęty.
4. Po ukończeniu drogi, miasta albo klasztoru rozlicz punkty i odzyskaj odpowiedniego meepla.
5. Na końcu gry podlicz także nieukończone elementy oraz pola, na których pozostają farmerzy.

To właśnie ostatni punkt jest ważny dla nowych graczy. Nie wszystko rozlicza się od razu. Meeple postawiony jako farmer na polu zazwyczaj zostaje tam do końca partii, więc może przynieść dużo punktów, ale jednocześnie przez całą grę nie wraca do naszej puli. Złe gospodarowanie pionkami potrafi być bardziej kosztowne niż pechowe losowanie kafelka.

Kafelek dobieramy losowo, więc nie da się wcześniej zaplanować całej partii. Decyzja zaczyna się dopiero wtedy, gdy trzeba wykorzystać to, co wypadło. Można rozbudować własne miasto, utrudnić przeciwnikowi dokończenie jego obszaru, połączyć dwa tereny i spróbować wejść do punktowania albo zachować meepla na bardziej opłacalną okazję.

• Trzeba pilnować, ilu wolnych meepli zostało w rezerwie.
• Duże miasto może dać dużo punktów, ale długo blokuje pionek i łatwiej je przejąć lub utrudnić jego ukończenie.
• Krótsza droga często daje mniej punktów, ale szybciej zwraca meepla do ponownego użycia.
• Pola są łatwe do zlekceważenia przez początkujących, a potrafią mocno zmienić końcowy wynik.
• Warto obserwować nie tylko własny plan, ale też miejsca, których przeciwnik potrzebuje do dokończenia swoich obszarów.

Losowe dobieranie kafelków jest jednocześnie zaletą i ograniczeniem gry. Nie zawsze dostaniemy element, którego akurat potrzebujemy, ale dzięki temu każda plansza wygląda inaczej i trudno rozegrać dwie identyczne partie. Dla mnie właśnie ta nieprzewidywalność dobrze współgra z prostymi zasadami – zamiast wykonywać wyuczony schemat, trzeba reagować na sytuację na stole.

W oryginalnej recenzji pisałem, że „nieszablonowe rozgrywki” trzymają w napięciu do ostatniej chwili. Po uporządkowaniu zasad powiedziałbym to precyzyjniej: wynik często pozostaje otwarty, bo część punktów – szczególnie za pola i nieukończone obszary – poznajemy dopiero w końcowym podliczeniu.

Przy dwóch osobach gra jest bardziej kontrolowalna i łatwiej śledzić zamiary przeciwnika. Każdy ruch drugiej osoby ma bezpośrednie znaczenie dla naszej pozycji. Przy czterech lub pięciu graczach krajobraz rośnie mniej przewidywalnie, zanim kolejka wróci do nas może zmienić się kilka obszarów, a rywalizacja o najlepsze miejsca staje się bardziej chaotyczna. Nie jest to wada – po prostu dwuosobowe Carcassonne ma bardziej pojedynkowy charakter, a większa grupa daje więcej nieprzewidywalności.

Zdjęcia w tym artykule pokazują starszą edycję MINDOK, więc nie należy traktować ich jako prezentacji dzisiejszej zawartości pudełka. W obecnie opisywanej przez Z-Man Games wersji podstawowej znajduje się 72 kafelki terenu, 12 kafelków Rzeki, 40 meepli, 5 opatów i plansza punktacji. Polski sklep Rebel również podaje dla aktualnej podstawki 2–5 graczy, wiek od 7 lat i około 30–45 minut rozgrywki. Rdzeń gry pozostaje jednak ten sam: dokładanie kafelków, ustawianie pionków i walka o jak najkorzystniejsze punktowanie.

Tak – szczególnie jeśli szukasz gry, która nie wymaga godzinnego studiowania instrukcji i nadaje się także dla osób, które rzadko grają w planszówki. Moja krótka opinia z 2021 roku zasadniczo się nie zestarzała: Carcassonne jest ciekawa, wymaga myślenia, mieści się w rozsądnym czasie i potrafi utrzymać niepewność do końca. Dziś dopisałbym tylko, że jej największą siłą nie jest sama prostota, lecz to, ile decyzji udało się zmieścić w bardzo prostym schemacie jednej tury.