EC1 Łódź: od dawnej elektrowni do światów Wojciecha Siudmaka

Robert Sroka
Centrum Nauki i Techniki EC1 w ŁodziCentrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi
Źródło zdjęć: © Licencjodawca | Robert Sroka

Ogromna turbina, wnętrze kotła i ściany pokryte wskaźnikami. Kilka kroków dalej — fantastyczne postacie, nieziemskie krajobrazy i rzeźby o zaskakujących kształtach. W Centrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi można połączyć poznawanie dawnej elektrowni z wystawą Wojciecha Siudmaka „Substancja snów – początek”. Z mojej wizyty przywiozłem zdjęcia obu tych światów. Podpowiadam, co obejrzeć, jak rozplanować zwiedzanie i o czym pamiętać przy zakupie biletów.

W skrócie:

  • Centrum Nauki i Techniki EC1 łączy zachowane urządzenia dawnej elektrowni z wystawami i stanowiskami do eksperymentowania.
  • Wystawa Wojciecha Siudmaka „Substancja snów – początek” jest zaplanowana do 31 lipca 2027 r. i dostępna w ramach biletu do centrum.
  • Na spokojną wizytę obejmującą naukę i sztukę warto zarezerwować 4–5 godzin. Seanse w kinie sferycznym oraz Planetarium są biletowane osobno.

Dawna elektrownia, którą zwiedza się od środka

Z zewnątrz uwagę zwraca wysoka ceglana bryła z dużymi oknami. W środku skala budynku staje się jeszcze bardziej wyraźna: nad głową biegną pomosty, metalowe belki przecinają przestrzeń, a między kolejnymi poziomami widać instalacje. Dobrym przykładem jest hala z zegarem zawieszonym pośrodku stalowej konstrukcji.

Historia łódzkiej elektrowni sięga początku XX wieku. Pierwszy prąd popłynął stąd do miejskiej sieci w 1907 roku. Centrum Nauki i Techniki zajmuje zachodnią część kompleksu, związaną z późniejszą rozbudową. Jej ważnym elementem jest turbozespół Brown Boveri, uruchomiony w 1930 roku. Dzięki zachowanym urządzeniom opowieść o energetyce ma tu bardzo konkretne tło.

Warto więc patrzeć również ponad stanowiska wystawowe. Stalowe połączenia, układ rur, wysokość hal i dawne pulpity pomagają wyobrazić sobie, jak rozbudowanym zakładem była elektrownia. Dla osób zainteresowanych architekturą przemysłową sam budynek jest istotną częścią zwiedzania.

Pomosty, stalowe konstrukcje i zegar w hali EC1
Pomosty, stalowe konstrukcje i zegar w hali EC1 © Licencjodawca | Robert Sroka

Kocioł, turbina i nastawnia: od czego zacząć?

Najbliżej historii tego miejsca prowadzi ścieżka „Przetwarzanie energii”. Pokazuje, jak paliwo i kolejne urządzenia uczestniczą w wytwarzaniu energii elektrycznej. Można zajrzeć do wnętrza kotła, poznać współpracę turbiny z generatorem i dowiedzieć się, do czego służą transformatory. Są też stanowiska pozwalające samodzielnie sprawdzić wybrane procesy.

Przy kotle łatwiej zrozumieć rozmiary urządzenia, którego na co dzień nie ogląda się od środka. Czerwone oświetlenie podkreśla przebieg rur i metalowych elementów. Warto zatrzymać się przy objaśnieniach, bo dopiero powiązanie tych części w całość pokazuje, jak działała instalacja.

Wnętrze kotła w czerwonym świetle
Wnętrze kotła w czerwonym świetle © Licencjodawca | Robert Sroka

W hali maszyn perspektywę zmienia z kolei wielkość turbiny. Obok masywnego urządzenia widać pomosty i stalową konstrukcję dachu; człowiek stanowi dla nich niewielką skalę odniesienia. To dobry punkt, żeby połączyć informacje z wystawy z wyglądem prawdziwej maszyny.

Zabytkowe urządzenia w hali maszyn
Zabytkowe urządzenia w hali maszyn © Licencjodawca | Robert Sroka

Warto zatrzymać się również przy nastawni. Rzędy analogowych wskaźników, przełączników i schematów zajmują pulpity i ściany pomieszczenia. Taki widok dobrze uzupełnia spacer między maszynami: pokazuje również przestrzeń, z której kontrolowano ich pracę. Nawet bez znajomości wszystkich oznaczeń można przyjrzeć się sposobowi uporządkowania informacji.

Dawna nastawnia EC1 i pulpity sterownicze
Dawna nastawnia EC1 i pulpity sterownicze © Licencjodawca | Robert Sroka

Eksperymenty, mikroświat i srebrzysta kula

Pozostałe wystawy rozszerzają temat poza samą elektrownię. Przy planowaniu wizyty pomaga prosty podział: energetyka wyjaśnia działanie zakładu, kolejne ścieżki prowadzą do odkryć naukowych, skali atomowej i kosmosu. Osobna ekspozycja porusza też zagadnienia klimatu.

Wystawa

Czego dotyczy?

Przetwarzanie energii

Paliwa, kotły, turbiny, generatory i przemiany energii w dawnej elektrowni.

Rozwój wiedzy i cywilizacji

Odkrycia i wynalazki oraz doświadczenia pomagające poznać prawa fizyki.

Mikroświat – Makroświat

Zjawiska od cząsteczek i atomów po struktury kosmiczne.

Klimat na zakręcie

Zmiany klimatu i związane z nimi wyzwania.

Na ścieżce „Rozwój wiedzy i cywilizacji” organizator wymienia m.in. poznawanie zasady działania radia oraz sprawdzanie, którędy ucieka ciepło. W części „Mikroświat – Makroświat” pojawiają się zagadnienia chemiczne i astronomiczne. Warto wybierać stanowiska zgodnie z własną ciekawością i dać sobie czas na przeczytanie instrukcji, zamiast próbować przejść wszystkie w jednakowym tempie.

Charakterystyczna srebrzysta kula widoczna na moim zdjęciu mieści kino sferyczne. Znajduje się ono na poziomie 2, w sąsiedztwie turbozespołu. Pokazy uzupełniają tematykę wystawy, ale wymagają dodatkowego biletu na seans oraz ważnego biletu do Centrum Nauki i Techniki. Planetarium EC1 jest inną atrakcją kompleksu i ma własny repertuar oraz bilety.

Srebrzysta kula kina sferycznego w EC1
Srebrzysta kula kina sferycznego w EC1 © Licencjodawca | Robert Sroka

Wojciech Siudmak w EC1: „Substancja snów – początek”

Przejście do wystawy Siudmaka zmienia charakter zwiedzania. Pojawiają się złote ramy, czarne ściany ekspozycyjne, fantastyczne krajobrazy i białe popiersia. Przemysłowa przestrzeń nadal jest widoczna: na moich fotografiach za rzeźbami biegną instalacje, a nad ekspozycją pozostają pomosty. Sztuka została wpisana w architekturę dawnego zakładu.

Wystawa „Substancja snów – początek”, której kuratorem jest Sebastian Kularski, zajmuje ponad 700 m² i obejmuje kilkadziesiąt prac. Organizator zaplanował ją do 31 lipca 2027 r. Aktualne informacje są dostępne na oficjalnej stronie wystawy.

Wojciech Siudmak jest malarzem, rysownikiem i rzeźbiarzem pochodzącym z Wielunia. Od 1966 roku mieszka i tworzy we Francji. Jego twórczość łączy się z realizmem fantastycznym: precyzyjnie przedstawione ciała, przedmioty i przestrzenie układają się w sceny, których nie spotkamy w zwyczajnej rzeczywistości.

Malarstwo Siudmaka na wystawie „Substancja snów – początek”
Malarstwo Siudmaka na wystawie „Substancja snów – początek” © Licencjodawca | Robert Sroka

Ważnym kontekstem jest literatura science fiction. Prace Siudmaka towarzyszyły książkom Franka Herberta i Philipa K. Dicka, a szczególne miejsce zajmuje jego związek z „Diuną”. Artysta opisuje swoje rysunki związane z prozą Herberta jako dialog z literackim światem. To przydatny punkt wyjścia do oglądania obrazów: zamiast szukać wyłącznie konkretnej sceny z książki, można przyjrzeć się temu, jak malarstwo rozwija jej wyobrażenia.

Od „Fortuny” do rzeźb „Alienów”

Koncepcja wystawy pozwala prześledzić drogę od pierwszego pomysłu do ukończonej pracy. Obok malarstwa pokazano szkice, rysunki, rzeźby i wybrane przedmioty z pracowni. Wybrane dzieła otrzymały również animowane interpretacje. Warto więc zwolnić nie tylko przy dużych obrazach, ale także przy materiałach odsłaniających kolejne etapy pracy.

Na jednym z moich zdjęć jest „Fortuna”. Skrzydlata postać balansuje nad błękitną kulą, a w tle rozciąga się ochrowy, skalisty pejzaż. Wokół unoszą się przedmioty, które wydają się niezależne od ziemskiej grawitacji. Z bliska można śledzić drobne szczegóły; z większej odległości uwagę przejmuje zestawienie błękitów nieba z ciepłymi kolorami krajobrazu.

„Fortuna” Wojciecha Siudmaka
„Fortuna” Wojciecha Siudmaka © Licencjodawca | Robert Sroka

Drugą część opowieści tworzą rzeźby. Organizator wyróżnia premierowo prezentowany cykl „Alienów”, a także m.in. „Metamorfozę”, „Genesis” i „Wieczną walkę”. W przestrzeni pojawiają się formy o przekształconych proporcjach i fantastycznych rysach. Oglądanie ich z kilku stron pozwala zauważyć, jak inaczej działa pomysł przeniesiony z płaskiego obrazu w przestrzeń.

Rzeźba na tle wielkoformatowych rysunków Siudmaka
Rzeźba na tle wielkoformatowych rysunków Siudmaka © Licencjodawca | Robert Sroka

Zestawienie tych prac z ciężkimi rurami i stalowymi konstrukcjami dobrze widać na zdjęciu szerszego fragmentu ekspozycji. Do oglądania są jednocześnie dzieła i ich otoczenie. Przy części prac warto odejść o kilka kroków, żeby zobaczyć cały układ, a później wrócić do detalu. Taki sposób zwiedzania sprawdza się również wtedy, gdy po raz pierwszy spotykasz się z twórczością Siudmaka.

Rzeźby Siudmaka w przemysłowej przestrzeni EC1
Rzeźby Siudmaka w przemysłowej przestrzeni EC1 © Licencjodawca | Robert Sroka

Czy EC1 jest ciekawe także dla dorosłych?

Warto uwzględnić EC1 również w wyjeździe we dwoje lub w gronie dorosłych. Wybór tego miejsca nie musi wynikać z szukania atrakcji dla dzieci. Zainteresowanie architekturą, historią techniki, fotografią lub malarstwem wystarczy, żeby ułożyć własny plan wizyty.

Wspólne zwiedzanie można oprzeć na różnych zainteresowaniach: przy maszynach dokładniej obejrzeć konstrukcję i działanie urządzeń, a na wystawie sztuki porównać własne skojarzenia z obrazami. Nie trzeba zakładać, że każda osoba zatrzyma się na równie długo przy tych samych stanowiskach.

To także rozsądny pomysł na dzień, w którym pogoda ogranicza spacerowanie po Łodzi. Główna część zwiedzania odbywa się pod dachem. Warto jednak potraktować centrum jako istotny punkt programu i zostawić sobie czas na obejrzenie wybranych części bez pośpiechu.

Ile czasu przeznaczyć na centrum i wystawę?

Na spokojne połączenie Centrum Nauki i Techniki z wystawą Siudmaka zaplanowałbym około 4–5 godzin. Tempo zależy od liczby doświadczeń, czytania opisów i tego, jak długo zatrzymasz się przy obrazach. Seanse trzeba uwzględnić dodatkowo.

Sam organizator publikuje tematyczne trasy po centrum o różnej długości; najdłuższa z opisanych propozycji zajmuje około 2,5–3 godzin. Pokazuje to, że przy krótszej wizycie lepiej wybrać konkretny temat niż próbować szczegółowo obejrzeć wszystko.

  1. Zacznij od dawnej elektrowni: przyjrzyj się kotłowi, turbinie i nastawni, a następnie wybierz interesujące Cię stanowiska do eksperymentowania.
  2. Na wystawie Siudmaka zostaw czas na obrazy, rysunki i rzeźby. Warto oglądać prace zarówno z bliska, jak i w szerszej przestrzeni hali.
  3. Taras widokowy i dodatkowy seans dopasuj do dostępności, pogody oraz godziny zapisanej na bilecie.

Jeśli masz jedynie dwie godziny, wybierz priorytet: najważniejsze urządzenia elektrowni albo dłuższe oglądanie wystawy sztuki. Przy takiej ilości czasu dokładanie jeszcze Planetarium może oznaczać pośpiech.

Bilety, godziny otwarcia i taras widokowy

Przed rezerwacją warto rozróżnić poszczególne atrakcje kompleksu. Bilet do Centrum Nauki i Techniki obejmuje wystawę „Substancja snów – początek”. Dostępna jest też osobna wejściówka wyłącznie na ekspozycję Siudmaka.

Informacja

Co warto wiedzieć?

Adres

ul. Targowa 1/3, Łódź; wejście do CNiT od ul. Wojciecha Hasa.

Standardowe godziny CNiT

Wtorek–niedziela, 10:00–18:00; poniedziałki są dniem zamknięcia.

Wystawa Wojciecha Siudmaka

Zaplanowana do 31 lipca 2027 r.; wstęp w ramach biletu do CNiT lub na osobny bilet wystawowy.

Kino sferyczne

Osobny bilet na seans; wymagany również bilet do CNiT.

Planetarium EC1

Osobny bilet na wybrany pokaz i konkretną godzinę.

Taras widokowy

Dostęp w ramach biletu do CNiT przy odpowiedniej pogodzie.

Terminy wejść, repertuar i aktualne ceny sprawdzisz w oficjalnym systemie biletowym EC1. Przy planowaniu wizyty w święta uwzględnij możliwe zmiany standardowych godzin. Wydarzenia specjalne mogą mieć odrębne zasady wstępu.

Przy sprzyjającej pogodzie można dołożyć taras widokowy na chłodni kominowej, położony około 40 metrów nad ziemią. Prowadzi do niego przejście z 5. piętra głównego budynku, a dalej pochylnia we wnętrzu chłodni; jest też możliwość skorzystania z windy. Na trasie znajduje się wahadło Foucaulta. Dostępność tarasu warto sprawdzić na miejscu, bo zależy od warunków.

Jak dojechać do EC1 i gdzie zaparkować?

Kompleks znajduje się przy dworcu Łódź Fabryczna. Przy przyjeździe pociągiem jest to wygodny punkt odniesienia; dojście do wejścia od ul. Hasa można zaplanować pieszo. W nawigacji wybierz pełną nazwę „Centrum Nauki i Techniki EC1”, ponieważ pod wspólnym adresem kompleksu działają różne instytucje.

Kierowcom EC1 wskazuje bezpłatny parking przy ul. Dowborczyków 7. Gdy zabraknie miejsc, alternatywą jest płatny parking podziemny przy dworcu Łódź Fabryczna. Aktualne zasady i lokalizacje znajdziesz w informacjach o dojeździe do EC1.

Znacznik wskazuje budynek Centrum Nauki i Techniki EC1. Wejście jest od ul. Wojciecha Hasa. Mapa: © autorzy OpenStreetMap.

Co zobaczyć po wyjściu? Siudmak także w mieście

Jeśli po wystawie masz ochotę poszukać kolejnego śladu Siudmaka w Łodzi, skieruj się pod ul. Więckowskiego 4. Podwórko zdobią wielkoformatowe odwzorowania jego prac „Narodziny dnia” i „Ptaki w raju”. To naturalne rozwinięcie tematu wystawy: podobny świat wyobraźni zobaczysz w przestrzeni miejskiej, w zupełnie innej skali.

Taki spacer można połączyć z Piotrkowską i przerwą na posiłek. Jeżeli jednak planujesz również Planetarium, lepiej zostawić sobie wolny fragment dnia, zamiast układać kolejne punkty jeden po drugim. W samym EC1 masz już kilka wyraźnie różnych sposobów spędzenia czasu.

Wybrane dla Ciebie